22 mei is de Internationale Dag van de Biodiversiteit. Het thema van dit jaar, ‘Lokaal handelen voor globale impact’, benadrukt de rol van lokale initiatieven in het bereiken van wereldwijde biodiversiteit.De perfecte gelegenheid om eens goed te kijken naar wat er op Domaine de Graux op dit gebied gebeurt.

Om te begrijpen waarom we dit doen, moeten we eerst stilstaan bij de omvang aan biodiversiteit die we verliezen.

Een wereldwijd probleem, lokale acties

Volgens het laatste rapport van het WWF (Living Planet 2024) zijn de dierenpopulaties tussen 1970 en 2020 gemiddeld met 73% afgenomen. In vijftig jaar tijd zijn we dus bijna driekwart van de wereldwijde wilde fauna kwijtgeraakt.

Dit cijfer is afkomstig uit de monitoring van meer dan 5.000 soorten gewervelde dieren, zoogdieren, vogels, vissen, reptielen en amfibieën over de hele wereld. Het gaat hier niet om het uitsterven van soorten, maar wel om de ineenstorting van het aantal individuen waaruit deze soorten bestaan. Populaties die stilzwijgend, in een ongekend tempo, leeglopen.

De belangrijkste oorzaak? Het verlies en de aantasting van habitats, in de eerste plaats als gevolg van ons voedselsysteem. Daarna volgen de overexploitatie van natuurlijke bronnen, invasieve soorten en ziekten. Het zijn deze vijf grote, cumulatieve en vaak gelijktijdige drukfactoren die verantwoordelijk zijn voor de ineenstorting van de biodiversiteit die overal ter wereld wordt waargenomen.

Tegenover deze globale realiteit staan ook oplossingen. Op Domaine de Graux hebben we gekozen voor concrete actie ; te beginnen bij het in kaart brengen van de werkelijke toestand van onze bodems.

Regeneratieve landbouw staat centraal in onze aanpak

Wij zijn sinds 2011 biologisch gecertificeerd en dragen sinds 2025 het B Corp-keurmerk. Onze regeneratieve aanpak is erop gericht om de bodemgezondheid te herstellen en de biodiversiteit te bevorderen, zowel op onze groenteteeltpercelen als op onze akkerbouwgrond. Onze belofte: biologische producten produceren door samen te werken met de natuur in plaats van ertegenin te gaan.

Deze aanpak is gebaseerd op vijf principes: minimaal ploegen om de bodemstructuur te behouden, geen gebruik van pesticiden, het aanleggen van natuurlijke zones zoals heggen, weiden en vijvers om de ecosystemen te verrijken, en permanente bodembedekking die de grond beschermt en regenereert. De dieren worden geïntegreerd in een symbiotisch evenwicht met de verschillende gewassen en we zorgen er ook voor dat de water- en energiebronnen worden behouden.

Wat deze aanpak zo effectief maakt, is dat alles met elkaar verbonden is. Regenwormen en schimmels houden de bodem levend. Heggen bieden onderdak aan insecten die de gewassen beschermen. Bloeiende weiden trekken bestuivers aan die de boomgaard levend houden. Elk element voedt de andere en het is dit evenwicht dat we jaar na jaar trachten op te bouwen.

Bijen, een afspiegeling van de biodiversiteit op het domein

We werken we samen met BeeOdiversity, een bedrijf dat gespecialiseerd is in het beoordelen, behouden en verbeteren van de milieukwaliteit — met wilde bijen als levende sensoren. Dankzij hun werk kunnen we elk jaar meer dan 200 verschillende plantensoorten identificeren.

Sinds 2023 zijn er BeeOtels op het domein geplaatst. Deze structuren dienen om verschillende soorten wilde bijen te huisvesten via buizen van verschillende afmetingen, aangepast aan hun nestbehoeften. Wilde bijen zijn uitstekende bio-indicatoren, omdat hun aanwezigheid en activiteit een directe weerspiegeling zijn van de gezondheid van de omgeving.

Dankzij de BeeOtels kunnen we dus de gezondheid van ons lokale ecosysteem in de gaten houden. De bijen verzamelen ook stuifmeel van de omringende planten, waardoor we indirect de plantendiversiteit rondom het domein kunnen meten, evenals de eventuele aanwezigheid van verontreinigende stoffen.

In 2025 hebben we voor vrijwel alle buisgroottes (en dus voor alle soorten wilde bijen) een bovengemiddelde bezettingsgraad geregistreerd, met echter een lichte afname van de activiteit in de zomer ten opzichte van de lente, waarschijnlijk als gevolg van minder bloeiende planten. In het kader van het BeeOmetrics-project heeft BeeOdiversity ook bodem- en pollenanalyses uitgevoerd voor het domein, waaruit blijkt dat er vrijwel geen pesticiden aanwezig zijn en dat de concentraties van zware metalen onder het gemiddelde liggen.

Meer dan alleen praktijken: het levende meten

Om nog een stap verder te gaan, hebben we een beroep gedaan op de natuuronderzoekers van Biotope Environnement, in de hoop concrete verbanden te kunnen leggen tussen onze agro-ecologische praktijken en de toestand van de biodiversiteit op het terrein.

Hun opdracht bestaat uit het opstellen van een volledige inventaris van de habitats, de fauna en flora, de insecten, vogels en vleermuizen, aan de hand van observaties die in verschillende periodes van dit jaar worden uitgevoerd. De aanpak combineert kwantitatieve en kwalitatieve analyses, evenals een vergelijking met referentielocaties buiten het domein.

Deze aanpak stelt ons niet alleen in staat om de natuurlijke rijkdom van het domein beter te begrijpen, maar ook om de werkelijke impact van onze praktijken te meten. Door de evolutie van de biodiversiteit in de tijd te volgen, kunnen we vaststellen wat werkt, bijsturen waar nodig en onze bijdrage aan een levendiger en veerkrachtiger ecosysteem versterken. De resultaten van deze studie zullen binnenkort worden gedeeld.

Bodemgezondheid in enkele cijfers

In 2023 hebben we bodemanalyses uitgevoerd op verschillende percelen van het domein. Er zijn twee belangrijke indicatoren geanalyseerd:

1. organische stof (OS), die de bodem voedt, de structuur ervan verbetert, helpt water vast te houden en de voedingsstoffen opslaat die planten nodig hebben om te groeien, en
2. microbiële biomassa (MBM), die de hoeveelheid micro-organismen in de bodem weergeeft (bacteriën, schimmels, enz.).

Deze micro-organismen breken de organische stof af, waardoor voedingsstoffen beschikbaar worden voor de planten en bijdragen aan een levende, vruchtbare en veerkrachtige bodem.

De resultaten tonen aan dat de onderzochte percelen tussen 3 en 6% organisch materiaal (OM) en tussen 15 en 30 µg microbieel DNA per gram bodem bevatten. Deze waarden liggen hoger dan normaal, die in de conventionele landbouw doorgaans rond de 0 en 3% OM en 1 en 3 µg MBM liggen.

Nestkasten, een bondgenoot voor de biodiversiteit op het domein

Op Domaine de Graux zijn nestkasten geplaatst om vogels zoals mezen, roodborstjes en uilen te huisvesten, echte bondgenoten van de boomgaard die op natuurlijke wijze ongedierte en knaagdieren in toom houden. Elk nestkastje wordt gekozen en geplaatst op basis van de beoogde vogelsoort, om de kans te vergroten dat die er zich blijvend thuis voelt. Een tastbare manier om de lokale biodiversiteit te versterken en tegelijk iedereen de kans te geven de wilde fauna van dichtbij te beleven.

Biodiversiteit, een meerwaarde voor het domein en de omgeving

Wat we op het landgoed doen, heeft een impact die veel verder reikt dan onze velden. Door hier gunstige omstandigheden te creëren, zorgen we ervoor dat de flora en fauna in de omgeving goed kunnen gedijen.

Een boomgaard zonder pesticiden, heggen, bloemenweiden, goed geplaatste nestkasten: het zijn allemaal signalen die wilde dieren aantrekken en vasthouden. En als ze zich eenmaal hebben gevestigd, verplaatsen ze zich, planten ze zich voort en koloniseren ze de aangrenzende gebieden. Zo wordt het domein een plek waar de natuur haar rechten terugkrijgt.

Bronnen:

https://livingplanet.panda.org/living-planet-report-2024-key-messages