Herfst, het seizoen van oogsten en voorbereiden

We beheren een conservatieboomgaard van 6 hectare met een grote verscheidenheid aan fruitbomen. De bomen groeien in de boomgaardweide zonder gebruik van chemicaliën, omringd door onze Angus-runderen, als onderdeel van onze agro-ecologische aanpak.

Conservatiebeheer op een hoogstamboomgaard

De boomgaard op Domaine de Graux, aangeplant in 2011, is een traditionele hoogstamboomgaard. Hoogstam verwijst naar de hoogte van de boomrassen. Deze rassen zijn zeldzaam geworden doordat traditionele hoogstammen geleidelijk vervangen werden door laagstamfruitbomen, die meer gestandaardiseerde soorten produceren en afhankelijker zijn van pesticiden.

We gebruiken een aangepaste snoeimethode met een centrale hoofdtak voor de hoogstambomen. Deze techniek behoudt één dominante stam, maar laat goed verdeelde zijtakken toe, de zogenaamde gesteltakken. Na enkele jaren met deze methode wordt de boomgaard minder onderhoudsintensief en makkelijker te beheren.

Sinds de naoorlogse “Groene Revolutie” hebben veranderingen in landbouwmethoden en de industrialisering van de landbouwtechnieken geleid tot het verdwijnen van bijna 95% van de boomgaarden in Wallonië. Onze conservatieboomgaard is een levende genenbank die het mogelijk maakt om de zaden en rassen van historische fruitsoorten te bewaren en deze heerlijke vruchten te delen met consumenten.

Domaine de Graux is lid van de vzw Diversifruits en het Vergers Conservatoires-netwerk, dat instaat voor de bescherming en begeleiding van hoogstamboomgaarden. We zijn ook bezig met de certificering voor het label “Verger Vivant”.

Naast productie en beheer/behoud past onze boomgaard perfect binnen de agro-ecologische visie van het domein. Door te kiezen voor pesticidevrije hoogstammen dragen we bij aan de biodiversiteit en kunnen onze Angus-runderen grazen onder de bomen. Deze eeuwenoude techniek illustreert het geven-en-nemenprincipe: de dieren genieten van schaduw en kwaliteitsgras, terwijl ze op hun beurt de bodem onderhouden en bemesten. Hun mest voedt het bodemleven, stimuleert de microbiële diversiteit en verhoogt het aantal regenwormen.

De voordelen van hoogstamboomgaarden zijn talrijk — zowel voor een domein als het onze, als voor het landelijke landschap in het algemeen:

• Opslag van koolstofdioxide
• Landschappelijke structuurdiversiteit
• Schuilplaats voor biodiversiteit, boven- en ondergronds
• Verbetering van bodemkwaliteit en waterinfiltratie
• Voedingswaarde en smaak
• Landbouwdiversificatie en economische meerwaarde

Ons domein telt bijna 300 fruitbomen:
129 appelbomen van 54 verschillende rassen, 38 pruimenbomen van 8 rassen, 7 kweeperenbomen van 3 rassen, 20 kersenbomen van 11 rassen, 52 perenbomen van 21 rassen en 50 walnootbomen van één ras. Hier is een appel nooit zomaar een “appel”! Elk ras heeft zijn eigen smaak, textuur en gebruik – van azijn en brandy tot compotes, siropen, gedroogd of vers fruit.

Samen met het CRA-W in Gembloux werken we aan de identificatie van elk ras, zodat we hun geschiedenis kunnen delen met bezoekers. Enkele bijzondere appelrassen zijn Gueule de Mouton, Transparente blanche, Belle-Fleur Large Mouche en Court Pendue rose.

Pure smaken uit de boomgaard

We maken ambachtelijke confituren van pruimen van het domein, met smaken als Mirabelle, Prune de Prince, Belle de Thuin, Bleue de Belgique en Reine-Claude. We bieden ook biologisch appelsap aan, lokaal geperst en gebotteld door Pom d’Happy. Daarnaast produceren we biologische en glutenvrije notenolie en -meel van onze walnoten. Het meel wordt gemaakt van de noten na het persen van de olie – zo is er geen afval. Dit jaar testen we ook een nieuwe cider van onze appeloogst.

Tijdens de bouwwerken op Domaine de Graux zijn we een partnerschap gestart met Reinette & Co, een coöperatie die de oogst, het onderhoud en de valorisatie van fruit coördineert. Samen beheren we de boomgaard en verdelen we onze producten via hun netwerk, zodat meer consumenten kennis kunnen maken met oude fruitrassen.

Het belang van biodiversiteit in de boomgaard

De variatie aan bomen in de boomgaard is essentieel om de biodiversiteit van bestuivers en vogels te ondersteunen. Zij bestuiven onze fruitbomen en zorgen voor natuurlijke plaagbestrijding. In de herfst herstellen we de nestkastjes die onderdak bieden aan onze gevederde vrienden. Deze acties helpen het natuurlijke evenwicht van ons ecosysteem te behouden, waarin elke soort een belangrijke rol speelt.

Elke seizoen brengt zijn eigen uitdagingen: natuurlijke afwisselingen van overvloed en rust voor de bomen. De overvloedige regen van vorig jaar heeft enkele bomen onder druk gezet. We zullen dat deel van de boomgaard heraanplanten met rassen die beter passen bij de bodem- en drainagecondities. De bodemsamenstelling kan immers sterk verschillen van perceel tot perceel.

Dit jaar zat het klimaat mee: de voorjaarsbloei werd niet getroffen door vorst. Dankzij de roofvogels, vossen en grazende Angus-runderen hadden de bomen minder last van veldmuizen, en de oogst was overvloedig. Elk seizoen leren we beter samen te werken met de natuur en dit rijke ecosysteem te verzorgen.

Références

Graham, E., Grandy, S., Thelen, M., & Michigan State University Extension. (s.d.). Emerging issues in animal agriculture: Manure effects on soil organisms and soil quality. https://www.canr.msu.edu/resources/emerging_issues_in_animal_agriculture

Rayne, N., & Aula, L. (2020). Livestock Manure and the Impacts on Soil Health: A Review. Soil Systems, 4(4), 64. https://doi.org/10.3390/soilsystems4040064

Wyckhuys, K. a. G., Abram, P. K., Barrios, E., Cancino, J., Collatz, J., Fancelli, M., Klein, A., Lindell, C. A., Osterman, J., Pinto, M., Tang, F. H. M., Tena, A., & Elkahky, M. (2025). Orchard systems offer low-hanging fruit for low-carbon, biodiversity-friendly farming. BioScience. https://doi.org/10.1093/biosci/biae140